UBUMENYI CYANGWA GUSOBANUKIRWA?

UBUMENYI CYANGWA GUSOBANUKIRWA?

Ubumenyi bivuze ‘kugira amakuru ku ngingo runaka binyuze mu kwiyigisha ubwawe gushingiye ku kamenyero ko guhura....

Ivan Nyagatare

Kugira ubumenyi no Gusobanukirwa ni ingingo ebyiri zitandukanye ku hari byinshi zitandukaniyeho bigaragara.

Reka tubanze dusuzumire hamwe icyo buri ngingo ishatse gusobanura.

Kugira ubumenyi bishatse kuvuga ‘kugira amakuru’ ku ngingo runaka binyuze mu kwiyigisha ubwawe gushingiye ku kamenyero ko guhura n’ibyerekeranye n’ayo makuru mu buzima busanzwe, cyangwa se ubwo bumenyi ukaba warabwize mu ishuri.

Ku rundi ruhande, Gusobanukirwa n’ingingo / ikintu runaka bivuze kumenya cyangwa se kuvumbura igisobanuro cyangwa se impamvu y’iyo ngingo / ikintu. Ibi kandi bishobora nanone gusobanurwa nk’imyumire cyangwa se uko runaka abona ingingo / ikintu runaka. Ibi birashimangira ko Ubumenyi no Gusobanukirwa ari ingingo 2 zitandukanye.


Aha reka tubisuzumire mu ndorerwamo yo mu ishuri: ikintu cya mbere umwarimu aba akeneye kumenya iyo amaze gutanga isomo ku ngingo runaka ni ukumenya niba abanyeshure be bamaze gusobanukirwa icyo abigishije cyangwa se niba batasobanukiwe. Ibi biragaragaza neza ko gusobanukirwa bifite agaciro kanini.

Niba ubasha gusobanukirwa izi ngingo turi gusesengura muri iyi nyandiko, ubwo ubumenyi ukuramo buraza kwiyongera ku muzingo w’ubumenyi usanzwe wibitsemo. Ubwo rero, gusobanukirwa n’ubumenyi ni ingingo 2 zibangikanye, zisobekeranye. Ariko nk’uko bigaragara muri uru rugero, izi ngingo zombi zifite itandukaniro rigaragara, riza kugusobanukira kurushaho nugera ku musozo w’iyi nyandiko.

Ingingo y’Ubumenyi.

Ubumenyi busobanurwa nko ‘kugira amakuru ku ngingo runaka binyuze mu kwiyigisha ubwawe gushingiye ku kamenyero ko guhura n’ibyerekeranye n’ayo makuru mu buzima busanzwe, cyangwa se ubwo bumenyi ukaba warabwize mu ishuri’.

Kugera ku bumenyi birenga imbibi zo gusobanukirwa ingingo runaka, kuko biha nyir’ukugera ku bumenyi kurushaho kubaka ubushobozi bwe. Aha rero, niho hashingirwa kwemeza ko ubumenyi buhatse gusobanukirwa. Dushobora gukoresha ijambo ubumenyi mu biganiro ibyo ari byo byose bya buri munsi.

Dufashe urugero, mu gihe tuvuze tuti ‘Ndemeza ko ibi ari iby’ukuri nishingikirije ku bumenyi bwanjye,’ ibi bisobanuye ko hagendewe ku byo nyir’ukwemeza atya azi, ayo makuru yihariye yemeza atyo ahuye n’iby’ukuri. Igikorwa nko gupimiranya igihe ikiganiro ukunda kiri bunyurire kuri TV, ingingo yerekeye abaperezida bayoboye Amerika mu kinyejana cya 20, cyangwa se urutonde rw’indirimbo 10 ziyoboye izindi muri icyo cyumweru, Umubare uranga imodoka ugomba gutega buri munsi kugira ngo ikugeze ku kazi, uburebure bwawe, uburemere bwawe, n’izindi ngingo bishobora gushyirwa mu buryo bworoshye ku rutonde rw’ibigize ubumenyi wibitsemo, ariko nanone ntabwo byakwitwa ibyo usobanukiwe, kuko ibi ni ingingo ziri aho, zidakeneye kugibwaho impaka cyangwa ubugororangingo bundi.

Hari ingingo ziriho, zizwi, zidakeneye kugibwaho impaka; ahubwo uko ugenda uzibikaho, zikaba ari zo zigira ishingiro ry’ubumenyi ugenda wiyungura, nabwo bukagenda bugufasha mu buzima bwa buri munsi. Ibi birashushanya imiterere y’ubumenyi.

Ingingo yo Gusobanukirwa.

Iyi ngingo ishatse kuvuga ‘Kumenya cyangwa se kuvumbura igisobanuro cyagenewe / cyangwa se impamvu y’iyo ngingo / ikintu runaka’. Iyi ngingo kandi nanone ishobora gusobanurwa nk’ubusobanuro cyangwa se uko ikintu runaka kigaragara’.

Dufashe urugero, dushobora gusoma igisigo tukanagerageza gusobanukirwa icyo uyu musizi yashakaga kuvuga muri icyo gisigo cye. Tukavumbura igisobanuro gihishwe twifashishije gusobanukirwa kwimbitse. Ibi biragaragaza ko gusobanukirwa ingingo / ikintu runaka bishatse kuvuga kumva neza icyo gishatse kuvuga, kugiha ubusobanuro.

Reka tugerageze gusobanukirwa neza iyi ngingo twifashishije urundi rugero. Ingingo nko kwibaza kubera iki umubumbe wa Pluto wambuwe inyito y’uko nawo ari umwe mu mibumbe igaragiye izuba, kwibaza imikorere y’icyuma gitanga umwuka ukonje cyangwa ushyushye, cyangwa se kwemeza ihame ry’uko utunyangingo tw’igikoresho runaka dutambuka tunyuze mu muyoboro byashyirwa mu gatebo k’ibyo gusobanukirwa kwawe, kuko izi ngingo zose zishobora kugibwaho impaka, zikaba zanahinyurwa binyuze mu igerageza.

Ibi rero birashimangira ko, aho bitandukaniye n’ubumenyi –bwo buba bushingiye ku ngingo runaka ifatika, idahinyuka kandi nanone bushobora gusobanurwa nk’ukuri kuri aho, ntayegayezwa, kudakeneye gukorerwa irindi hinyuza cyangwa se ibisobanuro ibyo ari byo byose; gusobanukirwa byo bikenera ibisobanuro byimbitse, nabyo ubwabyo bigakenera gusobanurwa, ndetse rimwe na rimwe ibyo bisobanuro bikanakenera gukosorwa mu gihe runaka wundi abonyemo ibikosamye cyangwa se bigoramye. Cya gihe umunyeshuri runaka akorerwa isuzumabumenyi, burya haba hari gusuzumwa gusobanukirwa kwe, nyamara ubumenyi bwe ntibukorerwa isuzumabumenyi, kuko bwa bumenyi yibitsemo kuva na mbere hose nibwo bumuha gusobanukirwa ingingo runaka ari kubazwaho. Noneho reka dusobanure ikinyuranyo cy’izi ngingo zombi mu buryo bukurikira.

Ni irihe tandukaniro riri hagati y’Ubumenyi no Gusobanukirwa?

  • Ubumenyi bivuze ‘kugira amakuru ku ngingo runaka binyuze mu kwiyigisha ubwawe gushingiye ku kamenyero ko guhura n’ibyerekeranye n’ayo makuru mu buzima busanzwe, cyangwa se ubwo bumenyi ukaba warabwize mu ishuri’; mu gihe Gusobanukirwa bivuze ‘Kumenya cyangwa se kuvumbura igisobanuro cyagenewe / cyangwa se impamvu y’iyo ngingo / ikintu runaka’. Iyi ngingo kandi nanone ishobora gusobanurwa nk’ubusobanuro cyangwa se uko ikintu runaka kigaragara’.
  • Ubumenyi buhatse gusobanukirwa.
  • Ubumenyi no Gusobanukirwa ni ingingo 2 zibangikanye, zisobekeranye, zuzuzanya. Ushobora kurondora amazina y’abapereza bayoboye USA, ariko ibyo bishingiye ku kuba usobanukiwe ko USA ari igihugu gishyiraho abaperezida bacyo buri myaka 4 kandi ko bamwe mu baperezida bayoboye manda 2 zikurikiranya.
  • Izi ngingo zombi, Gusobanukirwa ndetse n’Ubumenyi ni ingenzi cyane, kandi mu gihe imwe ibuze, indi ntiba yuzuye. Niba wowe nk’umunyeshuri usobanukirwa neza ingingo runaka mu gihe umwarimu wawe ayisobanuye, ariko ntibigire ubumenyi bikugezaho, ubwo ntaho uba ugana. Ibi ni kimwe, ubumenyi (ukuri runaka) buri aho gusa udashobora kwisobanurira cyangwa se ngo usobanurirwe, ubwo ni ingero ziri aho zibitse gusa kuko ubwonko bwawe bushobora kubika neza, nta wundi musaruro wabyaza ubwo bumenyi.